We wrześniu tego roku ukazał się kolejny numer czasopisma psychoterapeutycznego Psychoterapia Psychodynamiczna w Polsce. Również w tym numerze pojawił się mój krótki artykuł w formie recenzji. Tym razem jest to recenzja książki Jean-Michel
Quinodoza, Czytanie Freuda.
Chronologiczna eksploracja dzieł Freuda. Zamieszczam tutaj jej początkowy fragment:
"Dzieła
Sigmunda Freuda stały się integralną częścią współczesnej
kultury. Zarówno w sferze nauki, jak również w literaturze i
kulturze popularnej koncepcje słynnego wiedeńczyka stały się
czymś, co stanowi stały punkt odniesienia, jak również źródło
inspiracji. We współczesnej nauce, od czasu słynnych publikacji
Erica Kandela, myśl klasycznej psychoanalizy stanowi inspirację w
badaniach nad mózgiem. Efektem tego jest powstanie
neuropsychoanalizy, ruchu interdyscyplinarnego, który stara się
łączyć badania neuronauki z ustaleniami psychoanalizy. Przypomina
to tym samym, że Freud był nie tylko wybitnym psychologiem, ale
również zdolnym badaczem mózgu. Być może jednak klasyczna
psychoanaliza jest współcześnie najbardziej żywa w dyskursach
filozofii i literaturoznawstwie. Francuski filozof i krytyk Freuda,
Michel Onfray podkreśla we wstępie swojej książki Zmierzch
bożyszcza (2012), że wiedza ta jest oficjalną częścią
humanistycznego wykształcenia w jego ojczyźnie. Każdy maturzysta
uczący się filozofii poznaje słynne opisy przypadków
zaprezentowane przez autora Kultury jako źródła cierpień.
Wspominając własne doświadczenie zauważa:
>Spędziliśmy
więc rok z Dorą, Małym Hansem, Człowiekiem od wilków,
Człowiekiem od szczurów i sędzią Schreberem, którzy stanowili
przykłady histerii, fobii, nerwicy dziecięcej, nerwicy natręctw i
paranoi. Freud zapewniał, że osobiście i z sukcesem leczył osoby
kryjące się pod tymi pseudonimami (...) Znajomości tych przypadków
wymagano na maturze, znajdowały się one w programie oficjalnego
nauczania uniwersyteckiego i udało się z nich napisać niejeden
dyplom, w moim przypadku – licencjat z filozofii...< (Onfray, 2012,
s.19)
Oczywiście
trzeba tu zaznaczyć, że Onfray najwyraźniej nie przykładał się
do nauki tego materiału, bo wiedziałby, że Freud nigdy nie leczył
Schrebera, ba – nawet nigdy osobiście się z nim nie spotkał i
nie ukrywał tego. A w przypadku Dory czy Człowieka od wilków
przyznawał się do tego, że nie udało mu się im pomóc.
Człowiek-wilk, Siergiej Pankiejew, dzięki Freudowi i pomocy innych
analityków mógł w ogóle funkcjonować społecznie, choć trzeba
przyznać, że Freud nie potrafił odnieść się do głębszych,
nieneurotycznych aspektów jego patologii. Za to Mały Hans, Herbert
Graf, jako dorosły człowiek stał się wybitną osobistością w
świecie międzynarodowej opery...
Zadać
można sobie jednak pytanie czy znajomość dzieł Freuda jest równie
duża wśród psychoterapeutów, co francuskich maturzystów? Ogólnie
ujmując sprawę, pewnie tak. Czy jednak jest to znajomość bardzo
głęboka? Czy jest to wiedza poprzedzona lekturą źródłową?
Podejrzewam, że tylko garstka osób wnikliwie czytała Studia nad
histerią albo Objaśnienie marzeń sennych. Sytuację
pogarsza fakt, że w języku polskim nie ukazała się wciąż pełna
edycja dzieł Freuda i jego korespondencji. Tylko dzięki wielkiemu
wysiłkowi wybitnego tłumacza, jakim był przedwcześnie zmarły
Robert Reszke, wiele jego prac w języku polskim jest w ogóle
dostępna. Można dużo zarzucać tym tłumaczeniom, jednak
najważniejsze, że w ogóle zostały napisane. Może w wielu
miejscach wymagają poprawy i uczynienia tekstu łatwiejszym w
lekturze, ale w innych kwestiach proponują bardzo zgodną z duchem i
literą oryginalnego dzieła translację. Szczęśliwie dostępnych
jest kilka bardzo dobrych prac wprowadzających w dzieło ojca
psychoanalizy. Można tu wymienić przede wszystkim monografię
autorstwa filozofki Z. Rosińskiej (2002), tłumaczenie historycznej
pozycji na temat Freuda i jego teorii autorstwa P. Gaya (2012) i
świetny słownik J. Laplancha i J.-B. Pontalisa (1996), który w
końcu doczekał się w Polsce nowej edycji. Sami psychoanalitycy
niestety rzadko piszą o klasycznej psychoanalizie, a jeśli to już
robią, jak choćby W. Hańbowski (2022), to jest to bardzo wstępna
praca. Na szczęście nakładem wydawnictwa ISP im. H. Segal, z
którym wspomniany analityk jest związany, ukazała się świetna
pozycja wprowadzająca w dzieło wiedeńczyka autorstwa
szwajcarskiego psychoanalityka J.-M. Quinodoza (2023). Chciałbym
polecić lekturę tej książki, ponieważ zastępuje ona po części
wysiłek związany z czytaniem oryginalnych dzieł Freuda. Praca ta
jest efektem prowadzonych od 1988 roku przez autora seminariów
dotyczących dzieł ojca psychoanalizy. Dzięki niej można zapoznać
się nie tylko z logiką wyłaniania się teorii, jej ewolucją,
wewnętrznymi napięciami i problemami, ale także poznać kontekst
historyczny, w którym pomysły Freuda powstawały. Inną zaletą
prezentowanego dzieła jest przedstawienie rozwoju wielu koncepcji,
który następował w kolejnych stu latach istnienia psychoanalizy.
Trudno byłoby oczywiście opisać tutaj szczegółowo treść całej
książki. Jasną rzeczą jest to, czego ona dotyczy. Postaram się
za to przedstawić kilka fragmentów, które szczególnie przykuły
moją uwagę."
Zapraszam do zapoznania się z treścią całego numeru.
Zapraszam również do kontaktu:
Jakub L. Przybyła
psychoterapia i superwizja psychodynamiczna w Krakowie
gabinet.imago@gmail.com
tel. 888 867 115
