Anty-Edyp i krytyka psychoanalizy

Psychoanaliza bywała krytykowana w bardzo rożny sposób. Najbardziej znaną formą tej krytyki, była ocena ze strony osób, które miały reprezentować tzw. metodę naukową. Z tego punktu widzenia opisywali ją Karl Popper, Adolf Grünbaum czy też Hans Eysenck. Tak też bywa ona najczęściej krytykowana obecnie. Jeśli chodzi o słuszność tej oceny, wiele należałoby tu napisać. Przede wszystkim wypada zaznaczyć, że nie ma jednej ogólnie przyjętej definicji nauki i metody naukowej. Nawet jeśli istnieją złote standardy w postępowaniu badawczym, to jednak ogromna ilość wiedzy funkcjonującej w ramach różnych gałęzi nauk społecznych i humanistycznych, czy nawet biologicznych, pochodzi z innych źródeł niż eksperyment. Chodzi tu na przykład o procedury obserwacji. W ramach praktyk medycznych i psychoterapeutycznych jest to również kazuistyka. Wiedza gromadzona jest więc przez dziesięciolecia badań i prób leczenia chorych. Równie ważna jest tu też teoretyczna spekulacja. W tym kontekście można powtórzyć znane powiedzenie, iż nie ma nic bardziej praktycznego, niż dobra teoria. Dlatego wydaje się, że należy na naukę spojrzeć bardzo szeroko - szerzej niż z perspektywy procedur eksperymentalnych i osławionej popperowskiej falsyfikacji. Dość wcześnie filozofowie nauki dostrzegli, że propozycja Poppera nie jest wystarczająca do odpowiedniego opisania praktyk badawczych i określenia kryterium różnicującego nauki od tego, co nauką nie jest. Można tu wymienić choćby przykład jego ucznia - Imre Lakatosa, który zmodyfikował podejście popperowskie i stworzył własną metodologię programów badawczych. Właśnie na przykład z perspektywy tej metodologii można bronić naukowości psychoanalizy, jako naukowego programu badawczego.

Oryginalną krytykę psychoanalizy przedstawili w latach 70 i 80 zeszłego wieku dwaj francuscy filozofowie - Gilles Deleuze i Felix Guattari. Obaj myśliciele pozostawali pod silnym wpływem zarówno psychoanalizy freudowskiej, jak też lacanowskiej. Guattari sam był psychoanalitykiem, analizantem i uczniem Lacana. Jednak od czasu rozpoczęcia współpracy z Deleuzem zaczął być coraz bardziej krytyczny wobec swojego nauczyciela, aż do całkowitego zerwania i odrzucenia jego nauki. Dość trudno prześledzić, które aspekty ich wspólnej pracy pochodzą od jednego, lub drugiego filozofa. Stali się - by użyć ich nomenklatury - maszyną pisarską, maszyną filozoficzną, która produkowała kolejne książki. Ich krytyka psychoanalizy została sformułowana przede wszystkim w dyptyku Kapitalizm i schizofrenia. Pierwsza część nosi tytuł Anty-Edyp, druga część, napisana znacznie później, Tysiąc plateau. Zasadniczym rdzeniem ich projektu krytycznego było podważenie uniwersalności psychoanalitycznej koncepcji kształtowania się podmiotowości. Idąc za pewnym nurtem refleksji antropologicznej podważającej uniwersalność zjawiska kompleksu Edypa w rozwoju człowieka, sami również odrzucali jego powszechność. Uznawali jednocześnie, że postulowanie i narzucanie tej koncepcji przez autorów psychoanalitycznych jest formą przemocy i wynika z kapitalistycznych i burżuazyjnych sposobów produkcji ludzkiej subiektywności. Jako alternatywę proponowali schizoanalizę, która miała być otwarta na różne formy podmiotowości i tworzenia się subiektywności, co uwolnić miało możliwość wyrażania pragnień z jarzma trójkąta edypalnego. Nieświadome psychoanalizy próbowali zastąpić nieświadomym maszynowym, gdzie jest ono rozumiane właśnie jako maszyna produkująca, maszyna pragnąca. I nic więcej. Ich koncepcja nie jest łatwa w recepcji. Wysoki poziom abstrakcyjności ich spekulacji oraz swoista nomenklatura powoduje, że czytanie ich dzieł staje się prawdziwym wyzwaniem. Jednak ta główna idea ich wspólnego projektu wydaje się dość klarowna: ludzka subiektywność, to coś więcej niż strukturalne prawa, czy fazy rozwoju psychoseksualnego. Odmienną jednak kwestią jest to, czy rzeczywiście psychoanaliza jako cały, różnorodny dyskurs jest tak bardzo autorytarna i despotyczna, jak przedstawiali to Deleuze i Guattari. Trudno znaleźć bowiem we współczesnej kulturze i nauce taką praktykę, która w podobnym stopniu, jak psychoanaliza, byłaby otwarta na refleksję i różnorodność. Pomimo tego, co mówią, piszą i twierdzą uprzedzeni wobec psychoanalizy krytycy.

Deleuze i Guattari

Zapraszam do kontaktu:

Jakub L. Przybyła 

Gabinet Psychoterapii IMAGO

KRAKÓW

gabinet.imago@gmail.com

tel. 888 867 115 

psychoterapia psychodynamiczna, superwizja, seminaria teoretyczne
 

Psychoanaliza - za i przeciw.

W ostatnim czasie powróciłem do dość już starej książki brytyjskiego psychologa Stephena Frosha Psychoanaliza za i przeciw. Książka w oryginale ukazał się w 1997 roku, w Polsce - w 2011. Co ważne, wydało ją w Polsce wydawnictwo psychoanalityczne, Oficyna Ingenium. Polscy analitycy są też autorami tłumaczenia tej książki. To bardzo dobrze świadczy o autokrytycyzmie środowiska analitycznego w Polsce, a postawę taką, zaleca sam Frosh. Trudno byłoby opisać w szczegółach tą bogatą w treść książkę. Przede wszystkim warto zachęcić do jej lektury. Autor nie jest psychoanalitykiem, choć zajmował się nią zawodowo z pozycji akademickiej. Jest jej krytykiem, ale - jak sam pisze - krytykiem życzliwym. W swojej książce pokazuje zarówno słabości tej dziedziny wiedzy, jak również ogromny potencjał. 

 

Jeśli ktoś bierze udział w dyskusji o psychoanalizie, stara się ją krytykować, bronić lub dewaluować, nie wyobrażam sobie, by mógł pominąć książkę Frosha. Oczywiście zapewne tak się dzieje... Wsłuchując się w debatę na temat terapii psychoanalitycznych i psychodynamicznych można pomyśleć, że krytycy tych terapii cierpią na brak czasu na czytanie... szczególnie pozycji przychylnych tym terapiom. Mam wrażenie, że przedstawiciele środowisk psychodynamicznych (psychoanalitycznych) są jednak bardziej zainteresowani zrozumieniem silnych i słabych stron swojego podejścia (choć i tu nie brak dogmatyków!). Serdecznie polecam lekturę książki!

 

 

fot. autora

Zapraszam do kontaktu:

Jakub L. Przybyła Gabinet Psychoterapii w Krakowie

tel. 888 867 115 

gabinet.imago@gmail.com

Facebook 

 

Kryzys klimatyczny, troska o przyrodę i ekopsychoanaliza

 

Jakub L. Przybyła

Kryzys klimatyczny, troska o przyrodę i ekopsychoanaliza

Every single person counts.
Just like every single emission counts.
Every single kilo.
Everything counts.
So please, treat the climate crisis like the acute crisis it is and give us a future.
Our lives are in your hands.
Greta Thunberg (2021, s. 3)

1.

Eduardo Galeano w swojej ostatniej powieści – kalendarzu pod datą 5 czerwca zapisał: "Rzeczywistość maluje martwe natury. Katastrofy nazywają się naturalnymi, jakby natura była katem, a nie ofiarą, chociaż klimat kompletnie oszalał, a my razem z nim. Dziś obchodzimy Dzień Ochrony Środowiska Naturalnego. Święto nader odpowiednie, żeby wspomnieć nową konstytucję Ekwadoru, która w 2008 roku, po raz pierwszy w historii świata, uczyniła naturę podmiotem prawnym. To, że przyroda może mieć prawa, jakby była osobą, pewnie zabrzmi dziwnie. Dziwnie nie brzmi natomiast, że wielkim koncernom północnoamerykańskim przysługują prawa człowieka. Bo im przysługują, zgodnie z orzeczeniem Sądu Najwyższego z 1886 roku. Gdyby natura była bankiem, już by ją uratowano" (Galeano, 2019, s. 185).

Ciężko zatem wyobrazić sobie, że można nadać odpowiednie prawa przyrodzie, ale biznes ma swoje prawa, a giełda i tzw. rynek, dyktują warunki życia na Ziemi. Dlatego nie powinno dziwić, że kwestia ochrony przyrody i zapobiegania katastrofie klimatycznej ma zdecydowanie wymiar polityczny. Polityczną decyzją jest to, czy ratować środowisko naturalne, czy też nie. Szczególnie teraz można to zobaczyć, w czasie gdy dwa supermocarstwa wydają miliardy dolarów w krwawych zapasach podczas wojny, której ofiarą jest społeczeństwo Ukrainy. Wcześniej ofiarą tej walki padła Syria. Okazuje się, że panowanie nad światem jest ważniejsze, niż przeżycie tego świata. Europa zatem płonie zapalana przy pomocy broni termobarycznej i amunicji fosforowej. W obliczu bestialstwa tej wojny (zresztą jak każdej wcześniejszej, a w ostatnich dwudziestu latach, szczególnie tych toczonych na Bliskim Wschodzie) trudno pisać o katastrofie klimatycznej. Ludzie umierają razem z przyrodą, a szaleńcy snują wizje nowego porządku światowego. Trudno mieć zatem nadzieję. Profesor Maciej Sadowski, ekspert od zmian klimatu, w rozmowie z podróżnikiem Mateuszem Waligórą (2021) wyraził pesymistyczne spojrzenie na możliwość zatrzymania zmian klimatycznych. Nie da się ich zatrzymać, można jedynie się do nich dostosować. Reszta jest iluzją. A jednak wciąż pisze się z nadzieją...

O niezwykłym skomplikowaniu zagadnień ekologicznych i uwikłaniu ich w sprawy gospodarcze i polityczne pisał zajmująco Edwin Bendyk (2015, 2020). Podobnie jak Bendyk, o skomplikowaniu różnych zagadnień i ich systemowym i globalnym uwikłaniu pisał Slavoj Žižek (2021) oraz Ladislau Dowbor (2020). Zarówno Bendyk w swojej ostatniej książce, jak też Žižek piszą, że nie ma odwrotu, a obecny system polityczno-ekonomiczny się zawali. Dochodzimy więc do końca takiego ogólnoświatowego systemu społecznego, ekonomicznego, jaki istnieje jeszcze dzisiaj, a który w dużym stopniu jest odpowiedzią na cywilizacyjny kryzys europejskiego średniowiecza. Obaj ci autorzy mają jednak nadzieję, że na gruzach tego systemu, powstanie nowy porządek. Można jednak zadać pytanie, o to czy będzie on lepszy? A przede wszystkim, kto dożyje tego nowego systemu, albo inaczej: jak wielkie straty dla ludzkości i świata pozaludzkiego ta katastrofa mieć będzie?

Podobnie nadzieję ma wciąż Jane Goodall, która niestrudzenie walczy o ocalenie tego świata. W książce napisanej razem z Douglasem Abramsem i Gailem Hudsonem (Goodal, Abrams, Hudson, 2022) broni konieczności i sensowności posiadania nadziei. Pomimo wszystko. Jednocześnie słusznie zauważa, że ochrona klimatu związana jest integralnie z koniecznością rozwiązania problemu ubóstwa, nadmiernej konsumpcji, przeludnienia i eksploatacji zwierząt hodowlanych (ibidem, s. 82-83). Zatem okazuje się, że i Goodall dostrzega, iż walka ze zmianami klimatycznymi i walka o ochronę środowiska naturalnego związana jest z koniecznością zmian w sferze społecznej, kulturowej, ekonomicznej i światopoglądowej. Przeprowadzeniu zmian w sferze światopoglądowej i kulturowej nie sprzyja nadęty narcyzm obecnego społeczeństwa konsumpcyjnego. Jak słusznie zauważa Edwin Bendyk powołując się na Danilo Martuccellego: "... każdy chce być wyjątkowy, a nowe media pozwalają na pielęgnowanie tej wyjątkowości, stawiając Ja każdego swojego użytkownika w środku świata. Tyle, że ten tryumf Ja związany jest z ogromnym kosztem. Współczesna jednostka jest nieustannie pobudzana, mobilizowana do działania: w pracy musi być gotowa do podejmowania nowych wyzwań, wykazywania się kreatywnością i inicjatywą, a poza pracą nieustannego dokonywania wyborów konsumenckich w coraz bardziej złożonym kontekście" (Bendyk, 2020, s. 156). Koszty są oczywiste, ale ludzie zdają się nie widzieć dla siebie alternatywy...

Inną autorką, która zwraca uwagę na uwikłanie i złożoność zagadnienia ochrony przyrody i zatrzymania postępujących zmian klimatycznych, jest Naomi Klein. Jej kariera dziennikarska wyznaczana jest kolejnymi kultowymi książkami alterglobalistycznymi. No logo (Klein, 2004) porusza temat kultury konsumenckiej doprowadzonej do absurdu. Doktryna szoku (Klein, 2008) opisuje mechanizmy kapitalizmu katastroficznego, który wszystko i wszystkich podporządkowuje zasadzie zysku, nawet za cenę ludzkiego cierpienia i życia. W kolejnych książkach: To zmienia wszystko. Kapitalizm kontra klimat (Klein, 2016), On Fire (Klein, 2019) i How to change everything (Klein, Stefoff, 2021) Naomi Klein pokazuje uwikłania polityczne ochrony przyrody i rozmiary zagrożenia katastrofą klimatyczną. Można powiedzieć, że logika rządząca kolejnością powstawania tych książek jest znacząca i jednoznacznie pokazuje, że szkodliwa ekonomia, polityka i uciśnienie ludzi zbiegają się organicznie z problemem dewastacji środowiska naturalnego. Dewastacja ta wciąż odbywa się przecież zgodnie z oczekiwaniami rynków i narcystycznych polityków przekonanych o swojej wszechmocy.

Wciąż nie dostrzegamy, że jesteśmy jak osławieni mieszkańcy Wyspy Wielkanocnej, którzy realizując jakąś obłąkańczą ideę, doprowadzili siebie i swoje środowisko do zagłady (zob. Diamond, 2021).

2.

Pandemia COVID-19 skłoniła do podjęcia refleksji nad kondycją człowieka i świata. Przynajmniej niektórych z nas (Wielgosz, 2021a, Wielgosz, 2021b). Jedną z kluczowych kwestii, która stanowiła przedmiot refleksji badaczy społeczeństwa i ekonomistów, było pytanie, czy po pandemii wszystko wróci na stare tory, czy też pandemia wymusi zmiany? Pozostają w logice, opisanego przez Naomi Klein kapitalizmu katastroficznego, należałoby jednak się spodziewać, że wszystko będzie po staremu, albo jeszcze gorzej. Wygląda jednak na to, że podejście do polityki związanej z wykorzystaniem węglowodorów zmienia bardziej wojna toczą się na Ukrainie, niż strach przed katastrofą klimatyczną. Znowu potwierdza się teza, że zmianę wymusza dopiero zagrożenie dla podstawowych norm bezpieczeństwa: utrata pewności, co do możliwości przeżycia – ogrzania się, zjedzenia (bo żywność jest za droga, lub zaczyna jej brakować), albo niezadowolenie z utraty komfortu i przyjemności, jaką daje używanie własnego samochodu (bo paliwo jest zbyt drogie). Co zatem zmieni nasze myślenie o sposobie traktowania fauny i flory? Jaka katastrofa nas do tego zmusi? Jest to przecież kluczowa kwestia dla powstrzymania katastrofy klimatycznej.

Jesteśmy częścią przyrody, czy tego chcemy czy nie. Dlatego jedynym sposoby na to, aby zadbać o siebie, jest dbanie właśnie o szeroko pojętą przyrodę. To już nie chodzi o ujarzmienie jej, ale o zaopiekowanie się nią, albo przynajmniej zostawienie jej w spokoju aby mogła się odbudowywać i reprodukować. Jednym ze sposobów dbania o nią, jest wskrzeszanie ekosystemów, które naśladują te, które już umarły. Na tym oparty jest ruch rewilding w Europie, taka idea przyświecała założycielom farmy Knepp Wildland (Tree, 2018). Drugi sposób polega na zostawieniu przyrody – fauny i flory w spokoju, zapewniając wydzielonym obszarom ochronę. Jak przekonuje Edward Wilson (2017), aby uniknąć katastrofy powinniśmy objąć ochroną przyrodę z przynajmniej połowy lądów naszej planety! Można powiedzieć, że dbanie o naturę jest więc wyrazem troski o nas samych, a przez to naszym etycznym zobowiązaniem. Innym powodem, dla którego należy włączyć w zakres działań etycznych świat zwierząt i roślin, jest uznanie inteligencji i emocjonalności fauny i flory. To właśnie próbowały i próbują uzmysłowić nam wybitne kobiety – przyrodniczki, które dostrzegały w zwierzętach istoty myślące, pełne emocji i posiadające własną osobowość. O tym pisała właśnie w wielu miejscach Simona Kossak zajmując się psychologią zwierząt (Kamińska, 2015, Kossak, 2017a, 2017b, 2019). Na tym polegała rewolucja w nauce, w badaniu zwierząt, której dokonała Jane Goodall, dostrzegając, że mają one własne osobowości, inteligencję, i bogate życie emocjonalne (Van Lawick, Van Lawick-Goodall, 1973, Tymowska, 2020). Dzięki badaniom wybitnego, nieżyjącego już neuronaukowca Jaaka Pankseppa, wiemy, jak niewiele nas różni od innych ssaków, i że z powodzeniem można mówić, a osobowości oraz emocjonalności zwierząt (Panksepp, Biven, 2012, Davis, Panksepp, 2018).

Dariusz Gzyra stwierdza: "Dziś nie da się już obronić tezy, że można określić naturę człowieka, przyjmując wyłącznie ludzki punkt widzenia. Samopoznanie i samookreślenie nie wystarczą. Niemożliwe jest już ignorowanie istnienia subiektywności innych niż ludzkie. Są już zbyt dobrze poznane. Nie chodzi oczywiście o to, by uznać, że antropologia jest partnerskim dziełem międzygatunkowym. Nawet największy przeciwnik antropocentryzmu i egalitarysta musi przyznać, że ludzka świadomość refleksyjna jest wyjątkowa w przyrodzie. Tylko ona jest zdolna do takiego stopnia sublimacji rozważań, jakie znajdujemy w nauce lub sztuce" (Gzyra, 2018, s. 29).

Suzanne Simard udowodniła swoimi badaniami nad mikoryzą, jak drzewa potrafią komunikować się i współpracować. Pokazała, że las to olbrzymia sieć inteligentnych istot (Simard, 2021). Biolodzy Stefano Manusco i Alessandra Viola jasno pokazują, że niemożliwe jest traktowanie flory, jako pozbawionej inteligencji i niezwykłych zdolności. To kolejny cios w ludzki narcyzm. Stwierdzają: "Naprawdę bardzo się natrudziliśmy, wznosząc między nami a resztą stworzenia bariery rzekomo nie do pokonania: tylko człowiek posługuje się mową (nieprawda), regułami syntaktycznymi (nieprawda) lub narzędziami (nieprawda, nawet ośmiornice to potrafią). Kiedyś przynajmniej jako jedyni mogliśmy prowadzić złożone obliczenia matematyczne, dzisiaj nie mamy już się co mierzyć z tanim kalkulatorem kieszonkowym. W ostatnich stuleciach byliśmy zmuszeni do powolnego, lecz konsekwentnego odwrotu (...) Jeśli tak dalej pójdzie, to pewnego dnia będziemy zmuszeni zrozumieć, że maszyny idealnie naśladują tę naszą rzekomo wyjątkowa inteligencję, a nawet potrafią ją jeszcze ulepszyć. Czy wtedy nie będziemy musieli przyznać się do porażki w starciu z komputerami? I jakie zachowanie okaże się w tym przypadku mądrzejsze: stylizowanie inteligencji na bastion chroniący naszą odmienność od innych organizmów żywych (i nie tylko) czy uznanie, że czyni ona z człowieka członka wspólnoty wszystkich gatunków z królestw zwierząt i roślin?" (Mancuso, Viola, 2017, s. 114-115).

Tylko uznanie, że człowiek i cała jego cywilizacja są elementem przyrody jest w stanie uchronić ludzki świat od nieszczęścia. Człowiek będąc częścią przyrody, tylko troszcząc się o nią, może troszczyć się o siebie. My ludzie, jesteśmy bowiem uzależnieni od innych części przyrody, i zwierząt, i roślin. Tylko nasza miłość własna i zapatrzenie w siebie powodują, że wolimy widzieć się jako niezależni od przyrody. Ochrona przyrody i naszego gatunku zależy więc od przepracowania naszego narcyzmu.

3.

Nimsdai Purja, brytyjsko-nepalski himalaista zauważa: "Przez cały 2018 rok Kalifornia była pustoszona serią pożarów, które strawiły obszar o powierzchni niespełna 8000km2 (8000 000 ha), a podobna katastrofa ekologiczna dotknęła Australię rok później. Czego potrzeba aby ludzie zwracali uwagę na zmiany klimatu? Największym problemem, przed którym stoi ludzkość w tym momencie historii, jest nasza niezdolność myślenia długoterminowego. Nasza planeta jest przeludniona. My zaś martwimy się o nadchodzące dni, tygodnie i miesiące, ale kiedy przychodzi do zastanowienia nad stanem środowiska za dwadzieścia czy trzydzieści lat, mamy skłonność do wyłączania się. Być może takie myślenie jest zbyt przerażające, by mu się oddawać; z pewnością jest otrzeźwiające" (Purja, 2021, s. 204-205).

Purja porusza w ten sposób problem, który stał się przedmiotem uwagi eko-psychologii i eko-psychoanalizy. Ludzie posługują się licznymi mechanizmami negacji, minimalizacji, tłumienia, wyparcia, czy nawet rozszczepienia by odsunąć od siebie świadomość postępującej katastrofy ekologicznej. Idąc za psychoanalitykiem zajmującym sie sprawami ekologii – Josephem Doddsem, można powiedzieć, że często zachowujemy się jak niemowlęta, które mają nadzieję, że karmiąca je pierś będzie zawsze pełna mleka i zawsze obecna. Tak traktujemy również "matkę naturę". A jeśli konfrontujemy się z ograniczonością naszych możliwości eksploatowania tej matki, i z jej ograniczonymi zasobami, popadamy we wściekłość i oskarżanie. Nie dostrzagamy problemu w nas samych; w nas - jako wściekłych i rozżalonych niemowlętach (Dodds, 2011). Katastrofa klimatyczna jest faktem. Jest faktem naukowym. Podkreśla to ciągle Greta Thunberg. Podkreślają to również badacze klimatu Marcin Popkiewicz, Aleksandra Kardaś i Szymon Malinowski (Popkiewicz, Kardaś, Malinowski, 2019). Istnieje naukowy konsensus co do tego, że postępujące zmiany klimatu mają antropogeniczne źródło i że zmierzają w stronę, która zagraża przetrwaniu całej przyrody, jak i nas, jako gatunku. Zaprzeczanie temu jest mechanizmem obronnym. Rodzajem "normalnej psychozy", na którą cierpimy jako ludzie. Choć może lepiej powiedzieć, że jest elementem narcystycznej struktury naszej ludzkiej osobowości.

Na zakończenie chciałbym zacytować Jane Goodall. Goodall jest niepoprawną optymistką, która stara się wzbudzać wiarę i nadzieję w możliwość zmiany. W możliwość obronienia się Rozumu przed jego własnymi autodestrukcyjnymi impulsami. W "Przesłaniu" kończącym jej książkę o nadziei napisała: "W ciągu całego mojego życia udało nam się pokonać nazizm, choć jego faszystowskie pozostałości ponownie wychodzą na światło dzienne. Pomimo ogromnego ryzyka uniknęliśmy nuklearnego Armagedonu, aczkolwiek pamiętać należy, że broń masowego rażenia nadal stanowi ogromne zagrożenie. Teraz natomiast musimy poradzić sobie nie tylko z COVID-19 oraz jego mutacjami, ale także ze zmianami klimatycznymi oraz utratą różnorodności biologicznej. Co ciekawe, moje życie rozgrywa się pomiędzy dwoma wojnami światowymi. Pierwsza z nich toczyła się w moim dzieciństwie. Była to walka z ludzkim wrogiem – nazistami Hitlera. Teraz, gdy zbliżam się do dziewięćdziesiątki, musimy pokonać dwóch wrogów: jeden jest niewidzialny, mikroskopijnych rozmiarów; drugi to nasza własna głupota, chciwość i egoizm (Goodal, Abrams, Hudson, 2022, s. 275). Pisząc te słowa Goodall nie zdawała sobie jeszcze sprawy, że do tej drugiej kategorii wrogów znowu trzeba zaliczyć głupotę, która może doprowadzić do wojny nuklearnej, chciwość i egoizm, które kierują mocarstwami, walczącymi zbrojnie o wpływy polityczne i ekonomiczne na świecie nie zwracając uwagi na cierpienie i zniszczenie, które dążenia te pociągają za sobą. W końcu nie mogła jeszcze wiedzieć, że Europę ogarnie nowa, okropna wojna, podczas której najeźdźcy nie liczyć się będą z niczym innym niż brutalną i bezwzględną siłą.

Literatura cytowana:

1. Bendyk, E. (2015) Świat bez węgla. W: Polski węgiel, Wyd. KR, Warszawa, s. 7 – 69.

2. Bendyk, E. (2020) W Polsce czyli wszędzie. Rzecz o upadku i przyszłości świata. Wyd. POLITYKA, Warszawa.

3. Davis K.L., Panksepp J. (2018) The emotional foundations of personality: a neurobiological and evolutionary approach. W.W. Norton & Company, N. York, London.

4. Diamond, J. (2021) The last tree on easter island. Penguin Books.

5. Dodds, J. (2011) Psychoanalysis and ecology at the edge of chaos. Routledge.

6. Dowbor, L. (2020) Poza kapitalizm. Nowa architektura społeczna. Przeł. Z. M. Kowalewski, KiP, Warszawa.

7. Galeano, E. (2019) Dzieci czasu. Z kalendarza dziejów ludzkości. Przeł K. Okrasko, Wyd. AB, Warszawa.

8. Goodall, J., Abrams, D., Hudson, G. (2022) Księga nadziei. Podręcznik przetrwania w trudnych czasach. Przeł. M. Popławska, Media Rodzina, Poznań.

9. Gzyra, D. (2018) Dziękuję za świńskie oczy. Jak krzywdzimy zwierzęta. Wyd. KR, Warszawa.

10. Kamińska, A. (2015) Simona. Opowieść o niezwyczajnym życiu Simony Kossak. Wyd. Literackie, Kraków.

11. Klein, N. (2004) No logo. Przeł. H. Pustuła. Świat Literacki, Izabelin.

12. Klein, N. (2016) To zmienia wszystko. Kapitalizm kontra klimat. Przeł. H. Jankowska, K. Makaruk. Wyd. Literackie MUZA SA, Warszawa.

13. Klein, N. (2008) Doktryna szoku. Jak współczesny kapitalizm wykorzystuje klęski żywiołowe i kryzysy społeczne. Przeł. H. Jankowska, T. Krzyżanowski, K. Makaruk, M. Penkala.Wyd. Literackie MUZA SA, Warszawa.

14. Klein, N. (2019) On Fire. The burning case for a green new deal. Penguin Books.

15. Klein, N. Stefoff, R. (2021) How to change everything. The young human's guide to protecting the planet and each other. Penguin Books.

16. Kossak, S. (2017a) Opowieści. Fundacja Sąsiedzi, Białystok.

17. Kossak, S. (2017b) Opowieści z Dziedzinki. Fundacja Sąsiedzi, Białystok.

18. Kossak, S. (2019) Serce i pazur. Opowieści o uczuciach zwierząt. Wyd. Marginesy, Warszawa.

19. Mancuso, S., Viola, A. (2017) Błyskotliwa zieleń. Wrażliwość i inteligencja roślin. Przeł. A. Wziątek. Wyd. Bukowy Las, Wrocław.

20. Panksepp J., Biven L. (2012) The archaeology of mind. Neuroevolutionary orgins of humans emotions. W.W. Norton & Company, New York, London.

21. Popkiewicz, M., Kardaś, A., Malinowski, Sz. (2019) Nauka o klimacie. Mechanizmy działania systemu klimatycznego. Zmiany klimatu w przeszłości i obecnie. Postfactum, Wyd. Sonia Draga, Wyd. Nieoczywiste. Warszawa.

22. Purja, N. (2021) Poza możliwe. Jeden żołnierz, czternaście szczytów – moje życie w sferze śmierci. Przeł. R. Kucharski, Bezdroża.

23. Simard, S. (2021) W poszukiwaniu matki drzew. Dowody na inteligencję lasu. Przeł. M. Grabska-Ryńska, M. Grabski. Wyd. Dolnośląskie, Wrocław.

24. Thunberg, G. (2021) No one is too small to make a difference. Penguin Books.

25. Tree, S. (2018) Wilding. Returning nature to our farm. New York Review Book, New York.

26. Tymowska, D. (2020) Jane Goodall. Pani od szympansów. Wyd. ZNAK, Kraków.

27. Waligóra, M, Szczepański, D. (2021) Szlak Wisły. 1200 km pieszej przygody. Neverending Stories, Warszawa.

28. Wielgosz, P., red. (2021a) Pandemia kapitalizmu. Przeł. A Dwulit, Z. M. Kowalewski, S. Królak. KiP, Warszawa.

29. Wielgosz, P., red. (2021b) Ekonomie przyszłości. Biennale, Warszawa.

30. Wilson, E.O. (2017) Pół Ziemi. Walka naszej planety o życie. Przeł. B. Baran. Wyd. ALETHEIA, Warszawa.

31. Van Lawick, H., van Lawick-Goodall, J. (1973) Zabójcy bez winy. Przeł. G. Bujalska-Grüm, L. Grüm. PWN, Warszawa.

32. Žižek, S. (2021) Kłopoty w raju. Od końca historii do końca kapitalizmu. Przeł. T. S. Markiewka. Czarna Owca, Warszawa.

Data publikacji: 20.07. 2022r

Psychoanaliza i Filozofia

Razem z nowym rokiem pojawił się pierwszy numer czasopisma "Psychoanaliza i Filozofia"; twórcom inicjatywy i autorom artykułów - gratuluję, i zachęcam do lektury:

 

Psychoanaliza i Filozofia nr 1, 2022 r

NIESAMOWITE 

 

 

 

Zapraszam do kontaktu:

Gabinet Psychoterapii IMAGO w Krakowie

Jakub L. Przybyła

 tel. 888 867 115

gabinet.imago@gmail.com 

Neuronauka i psychoanaliza

Mam przyjemność zaprezentować Państwu książkę "Neuroscience and Psychoanalysis", której drugie wydanie zawiera tekst mojego autorstwa. Mój artykuł dotyczy kontrowersji związanych z łączeniem perspektywy neurobiologicznej z psychoanalityczną. Próbuję w nim rozeznać różne filozoficzne i metodologiczne, oraz czysto praktyczne problemy związane z taką integracją. Proponuję również rozwiązanie dylematu polegającego na współistnieniu i współpracy tych różnych dziedzin wiedzy, jakimi są neuronauka i psychoanaliza oraz terapia psychodynamiczna.

 

 

 

Książkę można nabyć pod tym adresem:

NEUROSCIENCE AND PSYCHOANALYSIS (2nd Edition)

By Allan N Schore, Bessel A Van Der Kolk

Zapraszam do kontaktu:

Jakub L. Przybyła, psychoterapia psychodynamiczna, Kraków

tel. 888 867 115

gabinet.imago@gmail.com

Psychoterapia a ewolucja

 Zapraszam do zapoznania się z moim najnowszym artykułem, który właśnie ukazał się w czasopiśmie "Psychiatria". Jest to jego wersja internetowa. Artykuł porusza kwestię związków psychoterapii, szczególnie nurtów psychoanalitycznych, z teorią ewolucji. 

 Jakub L. Przybyła

 

Zastosowanie teorii ewolucji 

w obszarze psychoterapii

Application of the theory of evolution 

in the area of psychotherapy

Zapraszam do kontaktu:

Psychoterapia psychodynamiczna w Krakowie

tel. 888 867 115

gabinet.imago@gmail.com

Powrót wypartego

W ostatnim czasie Wydawnictwo Universitas wydało kolejny tom z serii Dzieje psychoanalizy w Polsce pod tytułem Czy powrót wypartego? Psychoanaliza i dziedzictwo totalitaryzmów. Redaktorem tego tomu jest Ewa Kobylińska-Dehe. Zebrane w tym tomie teksty poruszają tematykę na styku psychoanalizy i traumatycznych dziejów Europy, a w szczególności Polski. Najważniejszym tematem jest jednak zagłada ludności żydowskiej, która naznaczyła losy polskiej psychoanalizy. Warto przeczytać zgromadzone w książce artykuły. Jest to szczególnie chyba ważne w obliczu obecnej, tak nieprzejrzystej, sytuacji politycznej w Polsce i na świecie.

Zapraszam również do kontaktu w sprawach podjęcia psychoterapii psychodynamicznej:

Jakub Przybyła, KRAKÓW

gabinet.imago@gmail.com

tel. 888 867 116

Biologiczne podstawy psychoterapii

Z przyjemnością informuję, że właśnie ukazał się mój nowy tekst. Został opublikowany w najnowszym numerze czasopisma "Psychiatria". Niestety dostęp do artykułu jest płatny. Mimo to zapraszam do lektury:

Biologiczne podstawy psychoterapii. W poszukiwaniu ewolucyjnego paradygmatu.

Fot. autora

 

Metodologiczne i filozoficzne dylematy neuropsychoanalizy

Zapraszam Państwa do lektury mojego artykułu, który właśnie ukazał się we włoskim czasopiśmie psychoanalitycznym Frenis Zero.

Philosophical and methodological problems concerning neuropsychoanalysis

Zapraszam również do korzystania z mojej pomocy terapeutycznej i do kontaktu:

gabinet.imago@gmail.com, tel. 888 867 115

Centrum psychoterapii PROPOSITO

Philosophical and methodological problems concerning neuropsychoanalysis

Summary 
The article criticizes the idea of integrating neurobiology and psychotherapy based mainly on the study of psychoanalysis and neuropsychoanalysis. The author focuses on the philosophical and methodological problems which arise from attempts to carry out this integration. The article presents the view that this approach is a harmful reduction. It also proposes a look at the relationship between psychotherapy and neurobiology as an area of cooperation that avoids the confusion of theoretical languages. 

Philosohical and methodological problems concerning neuropsychoanalysis

Psychoterapia Kraków 

Allan Schore i jego wkład w naukę

Allan Schore to postać wyjątkowa w świecie nauki i psychoanalizy. Jest to autor, znawca neurobiologii i psychoanalizy, oraz twórca teorii regulacji afektu. W swoich publikacjach łączy perspektywę psychodynamiczną z nauką o mózgu. Przy okazji wykazuje się niezwykłą znajomością literatury psychoanalitycznej i jej zrozumieniem. Łączony jest z ruchem neuropsychoanalizy, chociaż już sam stanowi "markę" samą w sobie. Od wielu przedstawicieli neuropsychoanalizy odróżnia go wiedza i znajomość problematyki psychoterapeutycznej. W swoich pismach opisuje z perspektywy neuronaukowej takie fenomeny jak kształtowanie się self, rodzenie się przywiązania, czy funkcjonowanie mechanizmu projekcyjnej identyfikacji. 

Zapraszam do obejrzenia wykładu, w którym Allan Schore opowiada o swojej teorii:

Zapraszam na stronę gabinetu psychoterapii psychodynamicznej w Krakowie:

Gabinet Psychoterapii IMAGO

gabinet.imago@gmail.com

tel. 88 867 115

Psychoterapia Kraków / Psycholog Kraków

Ciąża

Ciąża jest stanem wyjątkowym dla kobiety. Jest też często wyjątkowym przeżyciem dla mężczyzny, będącego ojcem dziecka. O tym niezwykłym stanie psychofizycznym opowiada książka Joan Raphael-Leff Ciąża. Kulisy wewnętrznego świata. Autorka opisuje tam różne typy postaw kobiet wobec własnej ciąży. Wyjaśnia, jak te postawy wiążą się z wewnętrznym światem fantazji i przeżyć. Wskazuje też na postawy ojców, mężów, partnerów, którzy towarzyszą kobiecie w tej niezwykłej przygodzie. Książka na pewno warta polecenia dla terapeutów, jak również dla kobiet i mężczyzn doświadczających w swoim życiu fenomenu ciąży i czekających na pojawienie się na świecie nowego człowieka.

Zapraszam na stronę Gabinetu:

Gabinet Psychoterapii IMAGO

gabinet.imago@gmail.com

tel. 888 867 115

Psychoterapia Kraków

Psychoanaliza, neuronauka i neuropsychoanaliza

Zapraszam do zapoznania się z moim artykułem, który ukazał się w zeszłym roku w czasopiśmie Psychiatria.

Jakub Przybyła

Pomiędzy psychoanalizą a neuronauką – kontrowersje wokół neuropsychoanalizy

Between psychoanalysis and neuroscience: the controversy concerning neuropsychoanalysis

Zapraszam również na stronę internetową Gabinetu w Krakowie:

Gabinet Psychoterapii IMAGO

gabinet.imago@gmail.com

tel. 888 867 115 

 Psycholog / Psychoterapia Kraków

Psychotyczne stany umysłu

Wybitni psychoterapeuci analityczni - Gustaw Bychowski, Herbert Rosenfeld czy Franco De Masi zgodnie przyznawali, że terapia stanów psychotycznych wymaga od terapeuty niezwykłych kwalifikacji zawodowych i osobowych. Konfrontowanie się z psychotyczną częścią umysłu jest czymś, co najczęściej wykracza poza możliwości większości ludzi i psychoterapeutów. Problemem są tutaj zarówno emocje, jak również trudność w poznawczym opracowaniu tego, czym jest stan psychotyczny. Riccardo Lombardi w swojej książce Bezkształtna nieskończoność wprowadza nas poprzez teorie Wilfreda Biona i Matte Blanco w świat pracy z najbardziej prymitywnymi stanami umysłu. Książka to trudna, jak i sam temat, który porusza. Jednak może warta jest refleksji, jeśli ktoś jest zainteresowany zrozumieniem prymitywnych i psychotycznych części osobowości oraz pierwocin ludzkiego myślenia.

Zapraszam na stronę Gabinetu w Krakowie:

Gabinet Psychoterapii IMAGO

gabinet.imago@gmail.com

tel. 888 867 115 

Psycholog/Psychoterapeuta Kraków

Trudni pacjenci

Franco De Masi jest znanym włoskim psychoanalitykiem i psychiatrą. Zainteresowany jest zarówno teorią psychoanalizy, jak też psychopatologią, neuronauką i kwestią łączenia tych dziedzin wiedzy. W Polsce znana jest już jego książka Podatność na psychozy. Obecnie wydawnictwo Oficyna Ingenium udostępniła tłumaczenie nowej książki tego analityka pt. Praca z trudnymi pacjentami. Od nerwicy do psychozy.

To wyjątkowo ciekawa pozycja, w której autor przedstawia, znany też z teorii Otto Kernberga, podział na poziomy organizacji osobowości: psychotyczny, borderline i nerwicowy, i jego wpływ na pracę z pacjentami. Jest też zwolennikiem, znowu - podobnie jak Kernberg, uwzględniania diagnozy psychopatologicznej w pracy terapeutycznej. 

De Masi to na pewno autor godny polecenia.

Zapraszam na stronę Gabinetu:

Gabinet Psychoterapii IMAGO

gabinet.imago@gmail.com

tel. 888 867 117

Franco De Masi

Psychoterapia Kraków

Uczenie się od pacjenta

W tym roku wydawnictwo Oficyna Ingenium wydało pierwszą po polsku książkę psychoanalityka Patricka Casement pt. "O uczeniu się od pacjenta". Książka ta to pouczający przykład na to, jak cenna i owocna jest praca terapeuty z własnym przeciwprzeniesieniem, którą Casement określa mianem "wewnętrznej superwizji". W książce nie brakuje też opisów terapii, pojedynczych sesji, techniki i sposobu rozumienia przez autora idei pomagania pacjentowi. Chociaż czasami treść książki budzi zdziwienie w reakcji na opisywane przez autora jego własne wykraczanie poza technikę i wchodzenie w przeniesienie pacjenta, lektura jej wydaje się i tak niezwykle cenna. Szczególnie, że sam Casement wyjaśnia ostatecznie sens takiej pracy i przyznaje się do własnych błędów. Ten ostatni gest - gest pokory, jest bardzo rzadki wśród psychoterapeutów. Tym bardziej przekonuje do autora i jego myśli.

Zapraszam na stronę Gabinet Psychoterapii:

Gabinet Psychoterapii IMAGO

gabinet.imago@gmail.com

tel. 888 867 115

Psychoterapia Kraków

John Steiner i psychoanaliza

John Steiner, brytyjski analityk związany z szerokim ruchem postkleinowskim, jest autorem ciekawej i głębokiej książki Psychiczny azyl. Opisuje tam patologiczne organizacje, często o narcystycznym charakterze, do których nieświadomie uciekają się ludzie. Niestety na swoją niekorzyść...

Dość nie dawno ukazała się po polski jego druga książka - Widzieć i być widzianym, która jest kontynuacją poprzedniej. Kontynuuje tam temat wchodzenia w psychiczny impas i wycofanie, oraz  prób przezwyciężenia go. Niewątpliwie to jeden z ciekawszych autorów współczesnej psychoanalizy. Warto poświęcić lekturze jego książek trochę więcej uwagi.

Zapraszam na stronę Gabinetu Psychoterapii:

Gabinet Psychoterapii IMAGO

gabinet.iimago@gmail.com

tel. 888 867 115

John Steiner, fot. ze strony: MKtrust

Psychoterapia Kraków

Freud i inni

Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego wydało nie tak dawno książkę Stephena Mitchella i Margaret Black Freud i inni. Książka ta, to napisany przystępnym językiem przewodnik po historii myśli psychoanalitycznej. Koncentruje się w dużym stopniu na rozwoju psychoanalizy w Stanach Zjednoczonych, przedstawia jednak główne dyskusje i kierunki ewolucji psychoanalizy światowej.

Pozycja ta jest niewątpliwie wartościowa dla tych, którzy chcieliby zapoznać się z rozwojem myśli analitycznej i są otwarci na to, by dostrzegać w  psychoanalizie wciąż żywą naukę zajmującą się człowiekiem. Nie ma bowiem bardziej mylnego mniemania niż to, że psychoanaliza jest zdezaktualizowana a jej tezy pozostają w sprzeczności z ustaleniami innych dziedzin wiedzy o człowieku. Jest dokładnie odwrotnie!!!

Zapraszam na stronę Gabinetu Psychoterapii:

Gabinet Psychoterapii IMAGO

gabinet.imago@gmail.com

tel. 888 867 115 

Psychoterapia Kraków

Kernberg o popędzie śmierci, ewolucji i neurobiologii

Otto Kernberg jest nie tylko wybitnym psychoanalitykiem, ale również wyjątkowym naukowcem i badaczem. Razem ze swoim zespołem od lat bada efektywność psychoterapii psychoanalitycznych, różnych technik i strategii. Jego teoria bierze pod uwagę zarówno różne nurty psychoanalizy, ale również współczesne doniesienia biologii i neuronauki.

Chciałem polecić wystąpienie Otto Kernberga na temat popędu śmierci. Ten stary, freudowski koncept jest czasem bardzo silnie krytykowany - jak podkreśla Kernberg - niesłusznie. W swej wypowiedzi odwołuje się do Freuda, Melanii Klein, ale również do ewolucjonizmu, biologizmu człowieka, i badań Pankseppa nad pierwotnym afektem. Zapraszam:

Zapraszam również na stronę Gabinetu Psychoterapii Psychodynamicznej:

Gabinet Psychoterapii IMAGO
gabinet.imago@gmail.com
tel. 888 867 115 

 

Psychoterapia Kraków

Jeszcze o narcyzmie

Zaburzenia narcystyczne, z różnego poziomu rozwoju i kształtu osobowości, są bardzo częstym problemem, z którym zgłaszają się pacjenci do gabinetu. Może jest to jakoś związane z kontekstem społecznym i historycznym, w którym żyjemy, co sugerował już dawno temu Christopher Lasch.

Narcyzm, szczególnie związany z zaburzeniem osobowości, jest trudnością, która szczególnie wymaga leczenia psychodynamicznego albo psychoanalitycznego. Jedną z metod terapii, która ma potwierdzoną badaniami skuteczność kliniczną, jest terapia skoncentrowana na przeniesieniu (TFP).

Zapraszam do wysłuchania audycji radiowej, która przedstawia problematykę narcyzmu z perspektywy psychoanalitycznej:

Poszukiwanie samego siebie? Narcyz u psychoanalityka

Zapraszam na stronę Gabinetu: 

Gabinet Psychoterapii IMAGO

gabinet.imago@gmail.com

tel. 888 867 115 

 

Psychoterapia Kraków